Norðurlöndin eru meðal fremstu svæða heims þegar kemur að nýsköpun og stofnun sprotafyrirtækja. Þau dragast hins vegar verulega aftur úr þegar fyrirtækin þurfa að vaxa og sækja fjármagn til frekari uppbyggingar. Þetta er ein helsta niðurstaða nýrrar skýrslu, State of Nordic Innovation, sem unnin var fyrir Nordic Innovation með þátttöku KLAK – Icelandic Startups.
Erlendir fjárfestar lögðu til 66% alls fjármagns í norrænum áhættufjárfestingum árið 2025. Í fjárfestingarlotum yfir 250 milljónum Bandaríkjadala fór hlutfallið upp í 76%. Þegar innlent vaxtarfjármagn skortir leita fyrirtækin því út fyrir Norðurlöndin, með þeirri hættu að eignarhald, höfuðstöðvar og verðmætasköpun flytjist jafnframt úr landi.
Ásta Sóllilja Guðmundsdóttir, framkvæmdastjóri KLAK, kynnti niðurstöður skýrslunnar ásamt norrænum samstarfsaðilum á TechBBQ-ráðstefnunni í Kaupmannahöfn á dögunum.
Ísland sterkt á fyrstu stigum en skortir fjármagn til vaxtar
Ísland sker sig úr fyrir mikla frumkvöðlavirkni, öflugan stuðning á fyrstu stigum og óvenju jafnt kynjahlutfall meðal þeirra sem fá fjárfestingu snemma á líftíma fyrirtækja.
Á móti kemur smæð heimamarkaðarins, skortur á engla- og frumfjárfestingum, takmarkað vaxtarfjármagn og ófyrirsjáanlegt regluverk. Þá bendir skýrslan á að fjármagn íslenskra lífeyrissjóða nýtist lítið til áhættufjárfestinga og að fyrirtæki eigi oft erfitt með að brúa bilið frá opinberum styrkjum yfir í einkafjárfestingu.
Einnig skortir samræmd og áreiðanleg gögn um íslensk sprotafyrirtæki og fjárfestingar. Sá vandi er þó ekki bundinn við Ísland. Skýrslan kemst að þeirri niðurstöðu að Norðurlöndin geti ekki með vissu sagt hversu mörg sprotafyrirtæki starfa á svæðinu, þar sem löndin nota ólíkar skilgreiningar og aðferðir við talningu.
Sameiginlegar norrænar aðgerðir
Skýrslan leggur fyrst til að komið verði á sameiginlegum norrænum gagnagrunni með samræmdum og gagnsæjum skilgreiningum. Slíkur grunnur er forsenda þess að hægt sé að beina stuðningi þangað sem hans er mest þörf og mæla árangur aðgerða.
Ofan á þann gagnagrunn leggur skýrslan til þrjár meginleiðir:
- Að byggja upp sameiginlegt norrænt vörumerki og einfalda aðgang fyrirtækja að mörkuðum og fyrstu viðskiptavinum á Norðurlöndunum.
- Að samræma regluverk og þróa „Nordic Inc.“ félagaform, byggt á fyrirhuguðu EU Inc. félagaformi Evrópusambandsins. Markmiðið er meðal annars að samræma reglur um kauprétti, fjármagnstekjur og sölu fyrirtækja.
- Að byggja upp samræmt norrænt fjármögnunarkerfi, eða Nordic capital stack, sem brúar bilið í fjármögnun vaxtarfyrirtækja og laðar meira norrænt stofnanafjármagn, meðal annars frá lífeyrissjóðum, inn í svæðisbundna áhættufjárfestingu.
„Skýrslan sýnir að Norðurlöndin búa yfir þekkingunni, hæfileikunum og fyrirtækjunum sem þarf til að vera eitt öflugasta nýsköpunarsvæði heims. Næsta skref er að tengja vistkerfin betur saman og tryggja að fyrirtækin geti aflað fjármagns, fundið viðskiptavini og vaxið hér á Norðurlöndunum. Við hjá KLAK hlökkum til að taka virkan þátt í þeirri vinnu,“ segir Ásta Sóllilja Guðmundsdóttir, framkvæmdastjóri KLAK – Icelandic Startups.
English (UK) 
Íslenska